Arkivnr:      FAKf-0330

Arkivnavn:    Nerbøvik-arkivet

Kommune:   Volda (Sunnmøre)

Eier:                FylkesFOTOarkivet

Fotograf:       Johan Halvorsen Nerbøvik (1859-1924)

                        Johan Magnus Nerbøvik (1902-1979)

Tidsrom:       1885-1974, 95% fra etter 1930

Omfang:        30.000, i hovedsak negativer 12x16.5cm

 

Nerbøvikarkivet inneholder klausulerte personbilder som ikke kan legges på nett!

 

Omtale:

Arkivet er ikke komplett: Hos Nerbøvik tok flommen i 1926 nesten hele arkivet. Det originalmaterialet vi har bevart er i hovedsak fra 2. generasjon sin virksomhet. Primært er det portretter, familiebilder og en stor mengde skolebilder og grupper, men også en rekke andre motiver. Frisyrer, klær mm er veldig tidstypiske og er verd et studie!

 

Nerbøvik-arkivet er et av de mest påkostede og best registrerte fotografarkiver FylkesFOTOarkivet har blitt eier av. Fra en nesten trøstesløs tilværelse i kasser på loftet i Røysgata i Volda, der to generasjoner fotografer holdt hus, og senere sønnesønn og sønn, historieprofessor Jostein Nerbøvik (d.2004), er over 30.000 negativ nå digitalisert, ompakket i nummererte, syrefrie konvolutter og trygt arkivert i magasin. En stor dugnadsinnsats med ca. 20 godt voksne voldinger -  organisert av Høgskolen i Volda med Arnfinn Kjelland i spissen - har medført at over 20.000 av bildene er gjennomgått og flere tusen og navnsatt. Originalprotokoll var borte og det eksisterte praktisk talt ingen referanseopplysninger til arkivet da vi startet! Digitalisering og registrering begynte sommeren 2000 - og avslutett i 2005. Se smakebiter

 

Best av alt var at Jostein Nerbøvik med dette fikk inspirasjon og overskudd til skrive en helt spesiell Voldahistorie og biografi om sin far og bestefar. Uunnværlig støtte - kr 90.000 til digitaliseringen i to porsjoner - ble gitt av Norsk Kulturråd. Det ble bok på rekordfart til jul 2001!

Jostein Nerbøvik døde i 2004 bare 66 år gammel. Hans omfattende historiske produksjon inneholder også en større artikkel om Johan H. - med 18 bilder - som ble presentert  "Bildet lever! Bidrag til norsk fotohistorie 5" i 1980-åra, i artikkelen het "Portrett av en bygdefotograf".

 

Da Jostein døde i mars 2004 skrev direktør i Nynorsk kultursentrum, Ottar Grepstad, denne nekrologen:

 

[FrontPage Save Results Component]

Jostein Nerbøvik 1938 - 2004

Flagget blafrar på halv stong i Ivar Aasen-tunet. Jostein Nerbøvik er død.
Vi visste det måtte kome. I år etter år har han med suverenitet synt at sjølv ein livstrugande sjukdom har ei mental side. Den som ikkje gir opp, kan utrette mykje og vere eit godt menneske for sine nærmaste. Natt til torsdag 18. mars klipte ei hjerneblødning over den siste linja i livsverket hans. Attende sit Ellen og Johanna med si store sorg. Dei er ikkje åleine om den sorga, og vi er mange som no vil prøve å smelte den sorga om til glede og respekt over det denne makelause karen gav oss.

Jostein Nerbøvik var fødd i Volda i 1938 og var for all tid knytt til denne staden med alle dei nyansar som kan leggjast inn i eit slikt forhold. Etter eksamen artium studerte han seg fram til historie hovudfag ved Universitetet i Oslo. Studenten frå Volda engasjerte seg i målsak og venstresak, og var ein av dei som aldri nøgde seg med å avgrense sitt eige fag til studiar. Skal ein tradisjon haldast ved like, må den formidlast, sa han. Så skreiv han lærebøker i jamt nye utgåver, formidla presise historiske innsikter, og omforma eigen kunnskap til kollektiv handling, først ved Høgskulen i Telemark i 1970-åra, seinare ved Høgskulen i Volda der han i 1993 blei professor, dr. philos. 

At han dei siste åra levde mest i bykulturen, illustrerer berre at han heldt fast ved den grunntanken at sentrum og periferi ikkje er gitte storleikar, og at mykje dreiar seg nettopp om samspel og konfliktar mellom periferi og sentrum. Så gjorde han då også meir enn nokon annan sitt til at ein vag idé om Ivar Aasen-tunet skulle bli ein handfast røyndom i betong, skapt av Sverre Fehn, som eit nynorsk kultursentrum. I det arbeidet brukte han all den innsikt i demokrati og handlekraft som truleg berre ein klok historikar rår over.

Jostein Nerbøvik skreiv ti bøker, mange artiklar og heldt tallause foredrag. I mange år arbeidde han med det verket som skulle samle alle trådane hans. Torsdag 22. april kjem fjerde og no siste bandet i Volda-soga 1800 - 1945. Aldri skreiv han betre enn han gjer der. Og aldri før har han hatt så mange trådar å nøste opp. Med dei tre første banda sette han ein ny standard for det å skrive såkalla lokalhistorie i Noreg. Tysdag føremiddag fekk han på plass dei siste detaljane i føreordet. Slike ord kjem paraderande aller først i boka, men ligg i tankeklyngja jamt til sist, skreiv han i eit utkast han diverre forkasta, kresen som han var. 

Den siste boka har berre eitt lyte. For første gong skreiv Jostein Nerbøvik ei bok utan ordet dulram. Dette vesle varemerket av eit ord tyder, skriv Ivar Aasen, "udholdende i at dølge noget". Visst var Jostein Nerbøvik både historikar og forskar og publisist. Men det var jo kunstnar han var, lyttande etter løyndommane i språket, søkjande etter det originale, kjenslevar for andre sine oppfatningar om han og hans verk. Eg held Jostein Nerbøvik for å vere den mest kresne stilisten i nynorsk sakprosa og plasserer han med det som ein av dei fremste til å skrive norsk i det heile.

I ordet dulram finn vi også att han vi trur vi kjende. Han sa ofte meir enn vi venta, men han sa aldri alt. Vi kunne meir enn undre oss over at han stundom var vag når han ikkje burde vere det, og gjerdet rundt sine inste tankar varveitsla han godt. Men for ein varme, for ei livsglede, for ein vilje til alltid også å sjå framover!

Der andre let att døra etter seg, kom han og opna. Eg trivst best i sentrum, i midten, skriv han i sitt siste føreord, der eg kan formidle mellom posisjonar. Hans ideal var den myndige borgaren som ville vere med og styre. Jostein Nerbøvik skapte sjølv rom som opna for det. Det vakraste av desse romma ligg i dag i Hovdebygda, oppe i Ivar Aasen-tunet, mellom Sverre Fehns nye eleganse og uteamfiet med si hundreårlange rolle i demokratisering av samfunn og språk ligg ein stor open plass. Den plassen skal få vere hans. Utan Jostein Nerbøvik hadde den ikkje vore der. Ikkje utan han åleine, men iallfall ikkje utan han.

Idar Stegane skapte for nokre år sidan uttrykket det nynorske skriftlivet som boktittel. Og ja, etter kvart heldt han seg fast til livet mellom anna gjennom skrifta, sjølv om alle hans kjære og venner veit at han kunne leve godt utanfor skrifta også.

Så får alle vi andre leve og skrive vidare. Ved kvart eit komma stoppar vi, bøyer nakken og let rein og skir takksemd stråle fred over Jostein Nerbøviks minne.

Ottar Grepstad,
direktør Nynorsk kultursentrum

(18.3.2004)